Eerder loonaangifte: betere statistieken!

Auteur: Rik van der Vliet, Projectleider ‘Maandverwerking Polisadministratie’ bij het CBS

De Belastingdienst en UWV zijn een campagne gestart om werkgevers, pensioenfondsen en uitkeringsinstanties te bewegen eerder hun loonaangifte te doen. Dat doen de Belastingdienst en UWV niet alleen voor zichzelf. Ook andere organisaties maken gebruik van de gegevens die de loonaangifte oplevert. En ook zij hebben belang bij actuele informatie. Dat geldt ook voor het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek).  

Veel werkgevers zal het niet ontgaan zijn: de Belastingdienst roept hen op om de loonaangifte al te doen als zij de salarissen uitbetalen. Dat gebeurde eind vorig jaar al, toen de loonaangiftebrief bij hen op de deurmat viel. Daarna hebben sommige werkgevers ook persoonlijk contact gehad met de Belastingdienst, of erover gehoord op een congres of tijdens een presentatie. Mogelijk hebben sommigen ook al de video op deze website  bekeken.

Ronald Netten, projectleider Eerder aanleveren

In het belang van de burger

Is dat eerder aanleveren van de loonaangifte nu zo belangrijk voor de Belastingdienst? Ik vraag het Ronald Netten, projectleider ‘Eerder aanleveren’ bij het Ketenbureau Loonaangifteketen. Hij antwoordt: “Het is een ja en nee. Nee, omdat het de taak van de Belastingdienst is om alle loonbelasting en premies te innen. Dat hoeft niet eerder te gebeuren. We vragen werkgevers alleen om de loonaangiftegegevens zo vroeg mogelijk aan te leveren. Ja, omdat de Belastingdienst zelf ook gebruik maakt van deze gegevens. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij de berekening van toeslagen met het oog op het voorkomen en beperken van schulden bij burgers. Maar vooral een heel volmondig ja, omdat we in de Loonaangifteketen samenwerken met veel meer organisaties. En voor veel van die organisaties zijn actuele gegevens heel belangrijk voor hun dienstverlening aan de burger. Nu moeten bijvoorbeeld uitkeringsontvangers die ook gedeeltelijk werken, hun genoten loon aan het UWV opgeven, zodat UWV de hoogte van de uitkering kan bepalen. Als UWV het loonbedrag al eerder uit de loonaangiftegegevens kan halen, dan kan UWV de looninformatie al van tevoren invullen op het formulier dat de uitkeringsontvanger elke maand digitaal moet indienen. Uiteindelijk zijn het dus niet alleen de organisaties die belang hebben bij actuele gegevens, maar ook de burger zelf.”

Arbeidsmarktstatistiek mist ruim een halve maand

Ook het CBS gebruikt de loonaangiftegegevens van de Belastingdienst. Deze gegevens zijn een belangrijke bron voor de statistieken over de Nederlandse economie en de Nederlandse arbeidsmarkt. Anderhalve maand na afloop van een kwartaal bericht het CBS over de economische ontwikkelingen in dat kwartaal. Het CBS heeft dan het huishoudboekje van BV Nederland opgemaakt (op basis van de zogeheten Nationale Rekeningen). Cijfers over de arbeidsmarkt zijn onderdeel van dit huishoudboekje. Ze vormen de zogeheten Arbeidsrekeningen. Deze cijfers zijn gebaseerd op de loonaangiftegegevens. Voor het verwerken van de gegevens uit de loonaangifte en het publiceren van de resultaten heeft het CBS ruim een maand nodig. Het CBS begint daar dus al in de tweede week na afloop van een kwartaal mee. Dan is de aangiftetermijn van het laatste loontijdvak van het kwartaal nog niet afgelopen. Voor de laatste maand van het kwartaal moet het CBS dus de nodige gegevens over banen bijschatten. Dit gaat vrij goed, want de cijfers over hetzelfde kwartaal een maand later wijken meestal niet veel af. Toch kunnen onverwachte ontwikkelingen ervoor zorgen dat de bijschatting van banen minder nauwkeurig is. Ook is het bijschatten van lonen moeilijker dan het bijschatten van banen. Daarom neemt het CBS in het meest actuele bericht over de economische ontwikkelingen wel de informatie over banen mee, maar nog niet die over lonen.

Murat Tanriseven, projectleider Arbeidsrekeningen bij het CBS

Beter beeld van de economie door actuele loonaangiftegegevens

Werkgevers die loonaangiftegegevens aanleveren vóór het einde van de maand waarin zij ook de loonbetaling aan de werknemers doen, besparen het CBS veel bijschattingswerk. In de tweede week na afloop van een kwartaal zijn dan tenslotte alle loonaangiftes over dat kwartaal al gedaan. Als ik Murat Tanriseven, projectleider Arbeidsrekeningen bij het CBS, vraag wat dit voor de Arbeidsrekeningen betekent, beginnen zijn ogen te glinsteren. “We hebben dan nog betrouwbaardere gegevens voor onze meest actuele economische cijfers die nauwelijks meer zullen afwijken van onze cijfers een maand later. Zo hebben we al eerder een definitief beeld van de ontwikkeling van het aantal banen en de gewerkte uren in Nederland. Dat zijn belangrijke graadmeters voor de Nederlandse economie. Maar dat niet alleen. We kunnen dan ook actuele cijfers over lonen gaan publiceren, wat een langgekoesterde wens van ons is. Want voor het economische totaalplaatje is ook informatie over loonontwikkelingen nodig. En dan heb ik het niet alleen over totale loonsommen, maar ook over gemiddelde lonen per gewerkt uur of per baan”.

Eerder aanleveren: ook Europees belang

De actuele economische cijfers van het CBS vinden hun weg naar de media, planbureaus en beleidsmakers en zijn via de openbare databank van het CBS (StatLine) voor iedereen toegankelijk. Maar ook in Europa is belangstelling voor deze cijfers. Sterker nog: het CBS heeft een wettelijke verplichting om deze cijfers aan het Europese statistiekbureau (Eurostat) te leveren. Met behulp van de meest actuele arbeidsmarktcijfers kunnen economische vergelijkingen gemaakt worden tussen de diverse Europese landen. Op dit punt heeft Murat Tanriseven nog een belangrijke aanvulling. “Eurostat wil steeds actuelere gegevens. Er zijn al lang gesprekken gaande om de cijfers al een maand na afloop van een kwartaal aan te leveren. Daarmee kan Eurostat dan veel sneller een Europees groeicijfer geven. Deze actuelere gegevens worden nu al geleverd door de grote Europese landen. Nederland hoort daar niet bij, maar we willen niet achterblijven. In de toekomst worden deze eerdere leveringen waarschijnlijk ook verplicht. Als werkgevers de loonaangifte al voor het einde van de maand van de loonbetaling hebben gedaan, zal dit voor ons haalbaar worden.”

Statistiek voor ons allemaal

Een eerdere loonaangifte is dus eigenlijk voor iedereen belangrijk. Dat belang reikt verder dan, zoals in het geval van het CBS, het maken van arbeidsmarktstatistieken. Die statistieken gaan niet over individuele burgers. Ze zeggen iets over de situatie op nationaal niveau Dit neemt niet weg dat het CBS dichter bij de burger staat dan op eerste gezicht lijkt. Dat blijkt als we de taak van het CBS erbij halen, de taak die het CBS op zijn website als volgt omschrijft: “Het CBS levert, als hét statistische bureau van Nederland met betrouwbare statistische informatie en data, inzicht in maatschappelijke vraagstukken. Daarmee voedt het CBS het maatschappelijk debat, de beleidsontwikkeling en de besluitvorming en draagt zo bij aan welvaart, welzijn en democratie.” En welke burger hecht geen belang aan welvaart, welzijn en democratie? Of, met andere woorden, zo blijkt maar dat de statistiek het belang van het eerder aanleveren van de loonaangifte nog een stuk groter maakt.